कानेपोखरी गाउँपालिकाको शैक्षिक तथा प्रशासनिक व्यवस्थापन सम्बन्धी नबुझेका कुरा बुझाइदिने कसले ??
कोशी आवाज २०८३ जेट ३ गते आइतबार ।
बिराटनगर । कानेपोखरीको सेरोफेरो’ (स्थानीय पाठ्यक्रम) को १०० पूर्णाङ्क र विद्यार्थीको जीवनमा यसको प्रभाव
कुनै पनि स्थानीय तहले आफ्नो भूगोल, संस्कृति, इतिहास र मौलिक पहिचान समेटेर स्थानीय पाठ्यक्रम लागू गर्नु सकारात्मक कदम हो। तर प्राथमिक वा माध्यमिक तहका विद्यार्थीका लागि ‘कानेपोखरीको सेरोफेरो’ विषयलाई मात्रै छुट्टै १०० पूर्णाङ्कको भार दिनु कत्तिको व्यावहारिक छ भन्ने प्रश्न मननीय छ।
१०० पूर्णाङ्कको सैद्धान्तिक बोझले विद्यार्थीलाई व्यावहारिक ज्ञानभन्दा पनि कण्ठ गर्ने परिपाटीतर्फ लैजान सक्छ। त्यसैले यसलाई छुट्टै विषय बनाउनुको साटो ‘सामाजिक अध्ययन’ विषयभित्रै एउटा विशिष्ट एकाइ (Unit) का रूपमा गाभ्नु (Integrate गर्नु) पूर्ण रूपमा सम्भव र वैज्ञानिक देखिन्छ।
२. पाठ्यक्रम परिमार्जन र वैकल्पिक सीपमूलक शिक्षाको आवश्यकता
‘कानेपोखरीको सेरोफेरो’ लाई सामाजिक अध्ययनमा समावेश गर्दा बचेको पाठ्यभार (Credit Hours) मा आजको युगअनुकूलका व्यावहारिक विषयहरू समावेश गर्न सकिन्छ, र त्यसो गर्नु आवश्यक पनि छ।
सूचना प्रविधि (Computer Education):
डिजिटल युगमा प्रतिस्पर्धा गर्न विद्यार्थीलाई प्रारम्भिक तहदेखि नै कम्प्युटर तथा प्रविधिको व्यावहारिक ज्ञान दिनु अनिवार्य भइसकेको छ।
जीवनोपयोगी सीप तथा कला:
विद्यार्थीको रुचिअनुसार नृत्य, सङ्गीत, चित्रकला वा अन्य आयआर्जनमूलक तथा रोजगारीमुखी अल्पकालीन सीपहरू सञ्चालन गर्न सकिन्छ। यसले विद्यालयलाई घोकन्ते केन्द्र मात्र नभई रुचि र सीप विकासको थलो बनाउनेछ।
३. आइतबारे बिदाको निर्णय : प्रभाव, विसङ्गति र वैकल्पिक समाधान
तत्कालीन समयमा इन्धन खपत कम गर्ने उद्देश्यले सरकारले परीक्षणका रूपमा ल्याएको र पछि कतिपय क्षेत्रमा निरन्तरता दिन खोजिएको ‘हप्तामा दुई दिन बिदा’ (शनिबार र आइतबार) को नीति कानेपोखरीजस्ता स्थानीय तहका विद्यार्थीका लागि प्रत्युत्पादक बन्दै गएको देखिन्छ।
व्यावहारिक विसङ्गति:
इन्धन बचतको तर्क दिएर विद्यालय बन्द गरिए पनि आइतबार सडकमा निजी तथा सरकारी सवारीसाधनको आवतजावतमा खासै कमी आएको देखिँदैन। यसले बिदाको मूल उद्देश्यलाई नै गिज्याइरहेको छ।
अर्कोतर्फ, राष्ट्रिय पाठ्यक्रम र पाठ्यभार भने उही पुरानो संरचनामा आधारित छ। वर्षमा थप ५२ दिन विद्यालय बन्द हुँदा निर्धारित कोर्स समयमै पूरा गर्न शिक्षकहरूलाई दबाब पर्ने र विद्यार्थीको सिकाइ गुणस्तर खस्कने जोखिम बढ्ने निश्चित छ। यसले नेपाली विद्यार्थीलाई विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धी बनाउन अवरोध सिर्जना गर्न सक्छ।
सामाजिक जोखिम:
दुई दिन लगातार विद्यालय बन्द हुँदा बालमस्तिष्कमा “पढ्नुपर्छ र अनुशासनमा बस्नुपर्छ” भन्ने भावना कमजोर हुँदै गएको छ। उचित मार्गदर्शन र रचनात्मक क्रियाकलापको अभावमा बालबालिकाहरू दिनभरि गल्ली र बजारमा घुम्ने, अनियन्त्रित रूपमा मोबाइलमा झुम्मिने तथा लागू पदार्थ दुर्व्यसनतर्फ आकर्षित हुने जोखिम बढिरहेको छ। यो विद्यार्थीको भविष्यसँग खेलबाड हुन सक्छ।
४. यी चुनौतीका वैकल्पिक समाधानहरू
पालिका स्तरीय क्यालेन्डर परिमार्जन:
पालिकाले आफ्नो अधिकार क्षेत्र प्रयोग गरी आइतबारको बिदा कटौती गरेर विद्यालय नियमित सञ्चालन गर्ने वातावरण मिलाउनु आवश्यक छ।
‘रचनात्मक आइतबार’ (Creative Sunday):
यदि प्राविधिक कारणले बिदा दिनैपर्ने अवस्था आएमा, आइतबारलाई पूर्ण शैक्षिक बिदा बनाउनुको साटो विद्यालय, समुदाय र टोल विकास समितिको सहकार्यमा खेलकुद, सङ्गीत, स्काउट, सामाजिक सेवा वा सीपमूलक तालिमजस्ता अतिरिक्त क्रियाकलाप सञ्चालन गरिनुपर्छ। यसले बालबालिकालाई बरालिनबाट जोगाउन मद्दत पुर्याउँछ।
५. प्रशासनिक तथा स्वास्थ्य सेवामा असन्तुलन
स्वास्थ्यजस्तो नागरिकको मौलिक हक तथा चौबीसै घण्टा आवश्यक पर्ने संवेदनशील क्षेत्रमा पनि शनिबार र आइतबार ओपिडी (OPD) सेवा बन्द हुनु दुःखद पक्ष हो।
यदि बिदाकै संस्कृतिलाई प्रोत्साहन गर्ने हो भने, भोलि नागरिक सुरक्षामा खटिने प्रहरी चौकीलाई पनि दुई दिन बिदा दिने त ? रोग र आपतविपदले त बिदा मान्दैनन्। त्यसैले अस्पतालजस्ता अत्यावश्यक सेवा प्रदायक निकायहरूमा सिफ्ट प्रणाली लागू गरेर भए पनि हप्ताको सातै दिन सेवा सुनिश्चित गरिनुपर्छ।
