इरानमा सरकारविरोधी प्रदर्शनमाथि दमन तीव्र, २ हजारभन्दा बढीको मृत्यु भएको मानवअधिकार संस्थाको दाबी।
कोशी आवाज २०८२ पुस ३० गते बुधबार।
मोरङ । इरानमा देशव्यापी सरकारविरोधी प्रदर्शनमाथि गरिएको हिंसात्मक दमनका क्रममा २ हजारभन्दा बढी मानिसको ज्यान गएको मानवअधिकार संस्थाहरूले बताएका छन्। मुद्रा अवमूल्यन र चर्को महँगीको विरोधमा सुरु भएका प्रदर्शनहरू सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिपछिकै सबैभन्दा गम्भीर चुनौतीका रूपमा विकसित भएका छन्।
अमेरिकास्थित मानवअधिकार संस्था Human Rights Activists News Agency (HRANA) का अनुसार पछिल्ला १७ दिनमा कम्तीमा १,८५० प्रदर्शनकारी, १३५ जना सरकारसमर्थक, ९ जना सर्वसाधारण र ९ जना बालबालिकाको मृत्यु पुष्टि भइसकेको छ। इन्टरनेट प्रायः पूर्ण रूपमा बन्द गरिएको अवस्थामा पनि यी तथ्यांक संकलन गरिएको HRANA ले जनाएको छ। संस्थाका अनुसार थप ७७९ जनाको मृत्यु अझै पुष्टि हुन बाँकी रहेकाले वास्तविक संख्या अझ बढी हुन सक्ने चेतावनी दिइएको छ।
नर्वेमा आधारित Iran Human Rights ले पनि कम्तीमा ७३४ प्रदर्शनकारीको मृत्यु पुष्टि गरेको जनाएको छ। तर यी तथ्यांक इरानका आधाभन्दा कम प्रान्त र १० प्रतिशतभन्दा कम अस्पतालबाट प्राप्त सूचनाका आधारमा मात्र तयार गरिएको बताइएको छ।
यसैबीच, नाम नखुलाइएको एक इरानी अधिकारीले Reuters लाई दिएको जानकारीमा करिब २ हजार जनाको मृत्यु भएको स्वीकार गरे पनि हिंसाको जिम्मेवारी ‘आतङ्ककारी’माथि थोपरेका छन्। तर मानवअधिकार समूह र प्रत्यक्षदर्शीहरूले उक्त दाबी अस्वीकार गरेका छन्। इरानी अधिकारीहरूले प्रदर्शनकारीहरूलाई विदेशी शक्तिद्वारा समर्थित विध्वंसक भन्दै आएका छन्, जसलाई सर्वोच्च नेता अली खामेनेईले पनि समर्थन गरेका छन्।
दमनका घटनामध्ये २६ वर्षीय एरफान सोल्तानीको मृत्युदण्डले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा गम्भीर चिन्ता उत्पन्न गरेको छ। अधिकारकर्मी र परिवारका अनुसार उनलाई प्रदर्शनका क्रममा पक्राउ गरी दुई दिनभित्रै मृत्युदण्ड सुनाइएको थियो। उनलाई न कानुनी सल्लाहकारको पहुँच दिइयो, न निष्पक्ष सुनुवाइ। परिवारका अनुसार मृत्युदण्ड कार्यान्वयनअघि उनलाई केवल १० मिनेट बिदाइका लागि दिइएको थियो। अभियोजन पक्षले उनलाई ‘ईश्वरविरुद्ध शत्रुता’ को अभियोग लगाएको थियो, जसको सजाय इरानी कानुनअनुसार मृत्युदण्ड रहेको छ।
तेहरानसहित अन्य सहरका अस्पतालहरू युद्ध क्षेत्रजस्तै अवस्थामा पुगेको चिकित्सकहरूले बताएका छन्। रगत र औषधिको गम्भीर अभाव देखिएको छ। BBC द्वारा प्रमाणित भिडियोमा तेहरानस्थित काह्रिजाक फरेन्सिक केन्द्रमा दर्जनौँ शव देखिएका छन्। अधिकारकर्मीहरूका अनुसार मृतकका परिवारलाई आफन्त चिनिन शवका थुप्रामा खोज्न बाध्य पारिएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले घटनाको कडा निन्दा गर्दै इरानी जनतालाई प्रदर्शन जारी राख्न आह्वान गरेका छन्। उनले Truth Social मा लेख्दै इरानी अधिकारीहरूले “ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्ने” चेतावनी दिएका छन्। ट्रम्पले इरानसँगका कूटनीतिक बैठकहरू रद्द गरिएको र मृत्युदण्ड कार्यान्वयन भए कडा कदम चालिने बताएका छन्। अमेरिकाले इरानसँग व्यापार गर्ने मुलुकमाथि २५ प्रतिशत कर लगाइसकेको छ भने साइबर आक्रमणदेखि सैन्य कारबाहीसम्मका विकल्प विचाराधीन रहेको जनाइएको छ।
इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले Al Jazeera लाई दिएको अन्तर्वार्तामा इरान कूटनीतिका लागि खुला रहेको तर आक्रमण भए कडा जवाफ दिन तयार रहेको चेतावनी दिएका छन्। उनले सरकारले संवादका प्रयास गरिरहेको दाबी गरेका छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय आलोचना झनै चर्किएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघका मानवअधिकार प्रमुख भोल्कर टुर्कले शान्तिपूर्ण प्रदर्शनकारीमाथिको हिंसा तत्काल रोक्न इरानलाई आग्रह गरेका छन्। बेलायतका विदेश सचिवले इरानी राजदूतलाई बोलाएर घटनालाई “भयानक र क्रूर” बताएका छन्।
HRANA का अनुसार हालसम्म १६,७८० भन्दा बढी प्रदर्शनकारी पक्राउ परिसकेका छन्। इन्टरनेट १२० घण्टाभन्दा बढी समयदेखि बन्द रहे पनि तब्रिज, उर्मिया, आराक र खोर्रमाबादजस्ता सहरबाट आएका भिडियोमा झडप, गोलीबारी र सरकारविरोधी नारासहितका प्रदर्शन देखिएका छन्।
मानवअधिकार समूहहरूले इरान सबैभन्दा रक्तपातपूर्ण चरणतर्फ प्रवेश गरिरहेको चेतावनी दिएका छन्, जहाँ मृत्युदण्डलाई असहमति दबाउने र भय सिर्जना गर्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गरिँदैछ।
